Erven en verdeling erfenis zonder testament
Versterferfrecht
Wanneer iemand overlijdt, wordt de verdeling van de erfenis wettelijk geregeld in het versterferfrecht. De overledene is de erflater. De erfenis, ook wel nalatenschap genoemd komt toe aan de erfgenamen. Wie de erfgenamen zijn wordt ook geregeld in het versterferfrecht. Het versterferfrecht geldt wanneer er geen testament is gemaakt. Is er wel een testament, dan gelden de hierin genoemde personen als erfgenaam. Alleen in een testament kan afgeweken worden van hetgeen geregeld is in het versterferfrecht.
Erfgenamen
- Is de erflater getrouwd en heeft hij/zij geen kinderen, dan is de echtgenoot de enige erfgenaam (groep1).
- Is de erflater niet getrouwd, maar heeft hij/zij wel kinderen, dan zijn de kinderen de erfgenamen en erven zij ieder een gelijk deel (groep 1).
- Is de erflater getrouwd en heeft hij/zij kinderen, dan erft de echtgenoot samen met de kinderen, ieder een gelijk deel. De wettelijke verdeling is van toepassing. De kinderen krijgen hun erfdeel niet in handen. Hun erfdeel wordt omgerekend in geld. Dit bedrag is pas opeisbaar na het overlijden van de langstlevende echtgenoot (groep 1).
- Is de erflater niet getrouwd en heeft hij/zij geen kinderen, dan erven de ouders en (half)broers en (half)zusters. De ouders erven ieder een kwart, de halfbroer en/of -zuster de helft van een volle broer en/of zuster Is een broer of zuster al eerder overleden, dan komen diens kinderen daarvoor in de plaats (groep 2).
- Is de erflater niet getrouwd, heeft hij/zij geen kinderen, geen ouders en geen (half)broers of (-)zusters, dan erven de grootouders. Als die al gestorven zijn, komen hun (klein)kinderen daarvoor in de plaats. Zijn ook deze allemaal gestorven, dan komen de overgrootouders met hun afstammelingen aan bod (groep 3 en 4).
Minderjarige erfgenamen
Als een zoon of dochter van de erflater (= de overledene) is overleden, moet men rekening houden met eventuele (klein)kinderen. Deze nemen namelijk bij de verdeling van de erfenis gezamenlijk de plaats in van hun overleden moeder of vader. Belangrijk is te weten dat de eventuele achtergebleven schoonzoon of -dochter geen recht heeft, tenzij anders bepaald in het testament. Het geld dat minderjarige (klein)kinderen erven wordt beheerd door een wettelijk vertegenwoordiger.
Als er minderjarige erfgenamen zijn dan moet er binnen acht maanden na overlijden een officiële boedelbeschrijving worden gemaakt door de executeur. Als er geen executeur is benoemd, dient de boedelbeschrijving door de wettelijk vertegenwoordiger van de minderjarige te worden opgesteld en ingediend. Dat wil zeggen een beschrijving van alles wat er is aan geld en goederen. Bij kleine erfenissen kan worden volstaan met een verklaring. Voor een verklaring dient men zich tot het kantongerecht te wenden.
Gelijkstelling huwelijk en geregistreerd partnerschap
In het erfrecht wordt geen onderscheidt gemaakt tussen gehuwden en geregistreerde partners. Dat geldt ook voor een kind uit een huwelijk en een kind uit een geregistreerd partnerschap.
Is er sprake van samenwonen zonder geregisteerd partnerschap, dan is de achterblijvende partner geen erfgenaam.
Wilsrechtenen vruchtgebruik
In het versterferfrecht komen alle goederen van de nalatenschap bij de langstlevende echtgenoot terecht. De kinderen krijgen hun erfdeel pas nadat deze is overleden. Soms gaat het om kinderen uit een eerder huwelijk. Hierdoor kan het gebeuren dat bezittingen via de stiefouder bij de stieffamilie terechtkomen. In zo'n situatie kunnen de kinderen hun eigen positie versterken. Dat kan door een beroep te doen op het wilsrecht. Dan krijgen zij goederen in eigendom ter waarde van de vordering die zij hebben op de langstlevende echtgenoot. Hoewel de kinderen dan eigenaar zijn, mag de echtgenoot tijdens zijn leven wel zelf de goederen blijven gebruiken. Dat heet vruchtgebruik.
In een testament kunnen de wilsrechten van de kinderen worden beperkt of juist uitgebreid.
Verdeling erfenis zonder testament
Als er geen testament is, dan bepaalt de wet in het versterferfrecht hoe de erfenis verdeeld moet worden. De verdeling verloopt via de eerder genoemde groepen erfgenamen, dus eerst komt groep 1 in aanmerking. Als er geen erfgenamen zijn in groep 1 dan gaat de erfenis naar groep 2 enz.
Voorbeeld: Een echtpaar met 2 kinderen dat in gemeenschap van goederen getrouwd is, bezit € 100.000,-. Als de vrouw overlijdt dan houdt de man zijn helft van het bezit, zijnde € 50.000,- (het gemeenschappelijk deel).
Het dan overblijvende deel van € 50.000,-- wordt verdeeld over vader en 2 kinderen. De vader heeft hier namelijk ook recht op een kindsdeel. Bij een erfenis zonder testament hebben vader en de twee kinderen ieder recht op 1/3 deel, zijnde € 16.666,-. Wel wordt vader eigenaar van de gehele nalatenschap, de kinderen zijn erfgenaam, maar krijgen hun erfdeel nog niet uitgekeerd.
Legitieme portie
In een testament kan de verdeling van de nalatenschap, geregeld in het versterferfrecht, ongedaan gemaakt worden. Zo kunnen familieleden worden onterfd. Kinderen kunnen echter nooit geheel worden onterfd. Zij houden, ook bij onterving, recht op hun legitieme portie. Wel dienen kinderen zelf actie te ondernemen om die legitieme portie in te roepen en te ontvangen. De legitieme portie is een door de wet vastgesteld minimum wettelijk erfdeel en bestaat uit de helft van het erfdeel via het versterferfrecht. Het recht om een beroep te doen op de legitieme portie vervalt vijf jaren na het moment dat het (klein)kind op de hoogte was of op de hoogte had kunnen zijn van het overlijden van de (groot)ouder.
Voorbeeld: Een echtpaar met 2 kinderen, dat in gemeenschap van goederen getrouwd is, bezit € 100.000,-. Als de vrouw overlijdt dan houdt de man zijn helft van € 50.000,-- (het gemeenschappelijk deel). De erfenis voor vader en kinderen is € 50.000,--. Bij een erfenis zonder testamentaire beperkingen zouden vader en de twee kinderen ieder recht hebben gehad op 1/3 deel, zijnde € 16.666,--. De eventuele beperking tot een legitieme portie voor de kinderen in het testament betekent dat de kinderen elk de helft krijgen van de €16.666,-, zijnde € 8.333,-.
Wat de kinderen niet erven gaat naar de overige erfgenamen. In dit voorbeeld krijgt vader de volledige erfenis van zijn vrouw onder aftrek van de legitieme porties van zijn kinderen: € 16.666,-- ( zijn kindsdeel) plus 2 maal de helft van € 16.666,-- .
Passend verzorgingsniveau
In tegenstelling tot kinderen heeft een echtgenote of echtgenoot geen recht op een legitieme portie. Wel kan de onterfde echtgenote of echtgenoot aanspraak maken op een 'passend verzorgingsniveau'. Bijvoorbeeld het recht van vruchtgebruik van de echtelijke woning en inboedel gedurende zes maanden na het overlijden. Ook kleinkinderen die door plaatsvervulling erfgenaam zijn geworden, kunnen niet worden onterfd, ook zij houden recht op hun legitieme portie.
Terug naar inhoudsopgave Nalatenschap
Terug naar inhoudsopgave Uitvaart encyclopedie
