Het testament
Waarom een testament
In een testament kunt u zelf regelen wat er na uw dood met uw nalatenschap moet gebeuren. Maakt u geen testament dan vindt de verdeling van uw nalatenschap plaats volgens de regels van het versterferfrecht. Hierin wordt aangegeven wie recht hebben op uw vermogen, uw nalatenschap. Deze rechthebbenden zijn uw erfgenamen.
- Afwijken van standaardregelingen
In een testament kunt u afwijken van de standaardregels van het versterferfrecht. U kunt bijvoorbeeld een of meer van de erfgenamen uitsluiten of voorwaarden en bepalingen opleggen aan de erfgenamen.
Onterven
Met een testament kunnen erfgenamen zoals geregeld in het versterferfrecht worden onterfd.
Kinderen en echtgenoten hebben echter specifieke rechten. Kinderen kunnen worden onterfd, echter zij houden recht op hun legitieme portie: de helft van het erfdeel, zoals dat is geregeld in het versterferfrecht. De legitieme portie is een vordering in geld op andere erfgenamen, die in beginsel zes maanden na het overlijden opeisbaar is. Wanneer kinderen bij hun onterving ook afzien van hun legitieme portie, moeten zij een verklaring van berusting tekenen, waaruit blijkt dat zij in het testament berusten en geen beroep zullen doen op hun legitieme portie.
De langstlevende echtgenoot kan onterfd worden, echter deze kan aanspraak maken op een passend verzorgingsniveau.
Wie kan een testament maken
Iedereen die de leeftijd van zestien jaar heeft bereikt en over zijn verstandelijke vermogens beschikt kan in principe een testament bij de notaris laten maken. Een testament is individueel. Dat betekent dat er geen gezamenlijke testamenten kunnen worden opgemaakt, ook niet door gehuwden.
De wet met betrekking tot erven is gebaseerd is op familie- c.q. bloedbanden. In geval van huwelijk en geregistreerd partnerschap erft de langstlevende echtgenoot of partner volgens de wet samen met de kinderen. Volgens de wet erven ‘gewoon’ ongehuwd samenlevenden niet van elkaar. 'Gewoon’ ongehuwd samenlevenden moeten daarom een testament maken om van elkaar te kunnen erven.
Het langstlevende testament
Tot 2003 was het meest voorkomend testament voor gehuwden het langstlevende testament, ook wel genoemd: het langst leef al testament. Dit langstlevende testament zorgde ervoor dat de achterblijvende echtgenoot kon blijven beschikken over al het geld en de goederen. In het oude versterferfrecht konden de kinderen namelijk direct na overlijden van één van de ouders hun erfdeel opeisen, waardoor de overblijvende ouder in de problemen kon komen.
Met het per 1 januari 2003 vernieuwde versterferfrecht is een langstlevende testament niet meer nodig. De echtgenoot erft nog steeds samen met de kinderen, ieder een gelijk deel. De kinderen krijgen echter hun erfdeel niet in handen. Hun erfdeel wordt omgerekend in geld. Dit bedrag is pas opeisbaar bij het overlijden van de langstlevende echtgenoot. De kinderen komen pas erfrechtelijk aan bod als beide echtelieden zijn overleden. Overigens blijft het voor 2003 opgestelde langstlevende testament geldig, ook wanneer één van de ouders na 2003 is overleden.
Wilsrecht en vruchtgebruik
In het versterferfrecht komen alle goederen van de nalatenschap bij de langstlevende echtgenoot terecht. De kinderen krijgen hun erfdeel pas nadat deze ouder is overleden. Soms gaat het om kinderen uit een eerder huwelijk. Hierdoor kan het gebeuren dat bezittingen via de stiefouder bij de stieffamilie terechtkomen. In zo'n situatie kunnen de kinderen hun eigen positie versterken. Dat kan door een beroep te doen op het wilsrecht. Dan krijgen zij goederen in eigendom ter waarde van de vordering die zij hebben op de langstlevende echtgenoot. Hoewel de kinderen dan eigenaar zijn, mag de echtgenoot deze goederen tijdens zijn leven wel zelf blijven gebruiken. Dat heet vruchtgebruik.
In een testament kunnen de wilsrechten van de kinderen worden beperkt of juist uitgebreid of kunnen kinderen geheel worden uitgesloten.
Het verblijvingsbeding
Dit beding wordt vaak opgenomen in het samenlevingscontract en houdt in dat de langstlevende ongehuwde partner alle gezamenlijke zaken krijgt, zoals bijvoorbeelde de woning. Eventueel kan men in zo'n verblijvingsbeding laten opnemen dat de langstlevende een levenslang gebruiksrecht krijgt. Het voordeel van het verblijvingsbeding is dat er in principe geen erfbelasting verschuldigd is, tenzij er een groot leeftijdsverschil of een van de partners lijdt aan een ernstige ziekte. Dan is het raadzaam bij de notaris een betaling van de 'langstlevende' partner aan de andere partner te laten vastleggen.
Uitsluitingsclausule
Door het opnemen van een uitsluitingsclausule in een testament wordt voorkomen dat hetgeen wordt nagelaten in de gemeenschap van de goederen komt van de begunstigde. Wanneer een kind gehuwd is in gemeenschap van goederen, komt het erfdeel ook toe aan de echtgenoot. Na echtscheiding heeft de ex-echtgenoot recht op de helft van de goederen, inclusief de ouderlijke erfenis. Of wanneer iemand iets persoonlijks wil nalaten en die persoon is getrouwd in gemeenschap van goederen. Dan wordt het geërfde ook mede-eigendom van zijn/haar huwelijkspartner. Door zo'n uitsluitingsclausule komt de nalatenschap in het privé-eigendom van de begunstigde.
Executele, executeur of bewindvoerder
Dit is een persoon die bij testament is belast met het uitvoeren c.q. beheren van een vermogen, zaak of id. na de dood van de erflater. Meestal gebeurt dit wanneer de erfgenamen nog minderjarig zijn of als de erflater de erfgenamen nog niet in staat acht het vermogen, de zaak etc. goed te kunnen beheren. De duur van het bewind kan gelden tot maximaal 5 jaar na overlijden van de erflater. De legitimarissen kunnen echter wel bezwaar indienen tegen zo'n bewind. In het testament wordt niet alleen een executeur aangewezen. Er moet ook in worden bepaald welke bevoegdheden de executeur heeft.
Ook is het mogelijk om meer dan één executeur te benoemen met iedereen eigen taak. Er zijn drie typen executeur, ieder aangeduid met sterren:
- De eenster-executeur regelt alleen de uitvaart. -De tweesterren-executeur mag ook de nalatenschap afwikkelen en legaten uitkeren. Om schulden van de overledene te voldoen - bijvoorbeeld de erfbelasting - kan de erflater bepalen dat deze executeur ook zonder toestemming van de erfgenamen spullen uit de nalatenschap mag verkopen.
- De driesterren-executeur heeft de meeste bevoegdheden. Hij of zij is vergelijkbaar met een bewindvoerder en mag eigenlijk alles omtrent de nalatenschap regelen zonder de medewerking van de erfgenamen, bijvoorbeeld de verkoop van onroerend goed.
De erflater doet er goed aan naast de bevoegdheden van de executeuren zijn eigen wensen duidelijk te benoemen in het testament. Hoewel de executeur verregaande bevoegdheden kan hebben, moet hij of zij wel rekenschap afleggen van de activiteiten aan de andere erfgenamen, onder andere door het bijhouden van een administratie en een beschrijving van de boedel, zodat de nabestaanden weten wat er in de nalatenschap zit.
Testament herroepen, wijzigen of vernieuwen
Elk testament kan op elk moment worden gewijzigd of worden herroepen. Dit gebeurt door het op laten maken van een nieuwe akte. Dat kan uiteraard bij dezelfde notaris, maar ook bij elke andere notaris.
Het is overigens verstandig regelmatig (eens in de vijf tot tien jaar) het testament door te nemen en zonodig te vernieuwen. Uw omstandigheden (samenstelling van uw vermogen of van de familie) kunnen veranderd zijn. Ook kunnen wetswijzigingen reden zijn om uw testament aan te passen.
Inhoud testament geheim
Als u een testament door de notaris heeft laten maken krijgt u hiervan een afschrift, het origineel blijft bij de notaris. De notaris laat bij het Centraal Testamentenregister in Den Haag zo snel mogelijk inschrijven dat er bij hem door u een testament is opgemaakt. De inhoud van uw testament wordt niet bij dit bureau bekend gemaakt. Alleen uw persoonlijke gegevens als: naam, adres, woonplaats, geboortedatum etc. worden daar bekend gemaakt, de datum waarop uw testament is opgemaakt en bij welke notaris. Een testament is een geheim document: niemand heeft het recht tot inzage als u nog in leven bent. Dat geldt ook voor uw eventuele echtgeno(o)t(e).
Testament inzien
Familieleden en belangstellenden kunnen na uw overlijden bij het Centraal Testatementen register opvragen of er een testament aanwezig is. Deze aanvraag kan ook ingediend worden door een notaris. Informatie over het al dan niet aanwezig zijn van een testament maakt namelijk deel uit van de verklaring van erfrecht. De notaris vraagt dan bij het Centraal Testamentenregister na of er een testament is en zo ja bij welke notaris dat dan ligt.
Alleen legitimarissen (zijnde kinderen of mogelijk kleinkinderen) hebben recht op inzage in (een uittreksel van) het testament bij onterving. Een erfgenaam heeft recht op inzage in het testament.
Het opmaken van een testament
Het opmaken van een testament gebeurt door een notaris. Deze bespreekt uw situatie en uw wensen. Vaak zal een notaris met suggesties komen voor regelingen en bepalingen die nuttig kunnen zijn in uw situatie. Vervolgens verwerkt de notaris het besprokene in een juridisch verantwoorde tekst, die ter beoordeling aan u zal worden toegestuurd. Vervolgens kan de akte worden gepasseerd. Daarvoor gaat u een tweede keer naar het kantoor. De akte wordt dan nog eens doorgesproken en toegelicht. Als de inhoud u duidelijk is en u het er mee eens bent, wordt de akte ondertekend door u en de notaris. Getuigen zijn daarbij normaal gesproken niet meer nodig.
Uitvoering van het testament
Aan een testament (de laatste wil) dient uitvoering gegeven te worden zolang deze niet in strijd is met de wet. D.w.z. u kunt bijvoorbeeld alleen goederen en geld vermaken waarover u rechtsgeldig beschikt. Aan de uitvoering van uw eventuele niet materiële wensen kan tegemoet gekomen worden zolang ze geen bedreiging vormen voor de openbare orde of zedelijkheid.
Terug naar inhoudsopgave Nalatenschap
Terug naar inhoudsopgave Uitvaart encyclopedie
