14 staties

De kruisweg in r.k. kerken bestaat uit veertien staties (veelal als afbeeldingen aan of op de muren in de kerk):

1. Jezus wordt ter dood veroordeeld.

2. Jezus neemt het kruis op zijn schouders.

3. Jezus valt voor het eerste keer met het kruis.

4. Jezus ontmoet zijn moeder Maria.

5. Simon van Cyrene helpt het kruis te dragen.

6. Veronica droogt het gezicht van Jezus af.

7. Jezus valt voor de tweede keer.

8. Jezus troost de huilende vrouwen.

9. Jezus valt voor de derde keer.

10. Jezus wordt van zijn kleren beroofd.

11. Jezus wordt aan het kruis genageld.

12. Jezus sterft aan het kruis.

13. Jezus wordt van het kruis gehaald.

14. Jezus wordt in het graf gelegd.

aanzegger bode overlijdenOveral ter wereld, in elke samenleving wordt het einde van een leven gemarkeerd. De rituelen en gebruiken rondom een uitvaart verschillen afhankelijk van cultuur en religie. Lees verder...

logo humanismeHumanisme als inspiratiebron
Humanisme is een levensovertuiging die ervan uitgaat dat mensen zelf zin en vorm geven aan het eigen bestaan, door keuzes die zij maken.
De mens is verantwoordelijk voor zichzelf en de ander. Respect voor de menselijke waardigheid staat daarbij voorop. 


Het Humanistisch Verbond

Het Humanistische verbond (HV) is een landelijke vereniging die opkomt voor zelfbeschikking, gelijke behandeling en verdraagzaamheid. Keuzevrijheid en eigen verantwoordelijkheid staan centraal. Het Humanistisch Verbond onderzoekt wat bijdraagt aan de kwaliteit van het leven en brengt dit in activiteiten en standpunten naar buiten. Verder behartigt het HV de belangen van mensen die zich in het humanisme herkennen. Voor de leden wil het Humanistisch Verbond een inspiratiebron en ontmoetingsplaats zijn. Humanistische uitvaartbegeleiding is één van de dienstverlenende activiteiten van het Humanistisch Verbond. 


Afscheid van een overledene
Ieder mens wil graag op een passende wijze afscheid nemen van een overleden dierbare. Tijdens de uitvaartplechtigheid wilt uitdrukking geven aan uw herinneringen, gedachten en gevoelens. Dat kan in de vorm van muziek, gedichten en een toespraak. De toespraak vormt vaak een belangrijk onderdeel van de uitvaart. Voor een toespraak kunt u een beroep doen op één van de uitvaartbegeleiders van het Humanistisch verbond.  


Een passende toespraak

Een humanistische uitvaartbegeleider houdt tijdens de uitvaartplechtigheid een korte toespraak. Hij bereidt zich voor door middel van meerdere gesprekken met de nabestaanden. In de humanistische uitvaartbegeleiding staat het leven van de mens centraal. Humanisten gaan ervan uit dat de mens zelf inhoud aan zijn leven kan geven. Ze geloven in het algemeen niet in een voortbestaan na de dood. In de toespraak ligt de nadruk dan ook op de levenshouding van de overledene en zijn of haar betekenis voor anderen. De uitvaartbegeleider probeert de gevoelens en herinneringen van de nabestaanden onder woorden te brengen. Ook kan hij u helpen bij het maken van een toespraak die u zelf wilt houden. U kunt van de uitvaartbegeleider persoonlijke aandacht voor uw situatie verwachten.
De uitvaartbegeleiders werken onder verantwoordelijkheid van het Humanistisch Verbond. Het humanisme vormt de inspiratiebron voor deze dienstverlening. Als u denkt dat uitvaartbegeleiding in de toekomst een handreiking kan bieden voor u en uw nabestaanden, druk dan deze pagina's thuis af en bewaar ze dan bij uw 'laatste wil papieren' en maak uw omgeving attent op het bestaan ervan.


Kosten
De uitvaartbegeleiders zijn professionele vrijwilligers die alleen de gemaakte kosten vergoed krijgen. Van de nabestaanden wordt een vergoeding gevraagd voor het in stand houden van deze dienstverlening. De kosten variëren per regio met een maximum van € 225,--. Sommige uitvaartverzekeraars vergoeden deze kosten.


Meer informatie

Als u een beroep wilt doen op deze dienstverlening, kunt u contact opnemen met de werkgroep uitvaartbegeleiding in uw regio. Meer informatie kunt u vinden op www.humanistischverbond.nl


Terug naar inhoudsopgave Religie

Terug naar inhoudsopgave Uitvaartencyclopedie

 

 

 

Davidsster

Uitvaartrituelen en -gebruiken in het Jodendom.
De onderstaande informatie is globaal. Lokale gebruiken, stromingen en richtingen binnen de religie kunnen afwijken van het hier beschrevene. 


Rituelen rond het overlijden

Sefer Chajim Lanefesj is de handleiding die door het Joodse volk gebruikt wordt bij ziekte, overlijden en op de begraafplaats. Wanneer de mens de laatste ogenblikken van zijn leven ingaat, zijn de naaste familie, vrienden en indien mogelijk de rabbijn bij het sterfbed aanwezig en zeggen de aanwezigen Sjemot.

"Sjema Jisraeel, Adonai Elokeinoe Hasjem Echad" 
 Hoor Israël, de Eeuwige is onze God, de Eeuwige is Een.

Na het overlijden worden de ogen gedicht. Dit wordt als het mogelijk is gedaan door de zoon, daar hij zijn plaats inneemt. Het lichaam wordt toegedekt en niet meer ontbloot, dit uit respect voor de overledene. Iedere Joodse gemeente kent een groep mannelijke en vrouwelijke vrijwilligers die de overledene gereed maakt voor de ritueele wassing (Tahara). Deze handeling wordt bij overleden mannen door de mannen en bij vrouwen door vrouwen uitgevoerd. Deze vrijwilligers, de "Chevra Kadisja", ofwel Heilige Broederschap, worden speciaal gekozen. Het is een grote eer om hiervan deel uit te mogen maken. De kist is gemaakt van ongeschaafd ongeschilderd vurenhout, uiterst sober dus. Soberheid, net zoals het uit wit linnen of katoen vervaardigde doodskleed. Voordat het deksel op de kist gaat wordt er nog wat zand uit Israël over het gezicht en vervolgens over de rest van het lichaam gestrooid. Door deze symbolische handeling is het alsof de dode in het land Israël zelf begraven wordt. Als het lichaam in de kist is gelegd wordt aan het hoofdeinde een lichtje ontstoken. 


De Lewaje (begrafenis)
Begraafplaats (Beth Hachajim) betekent woning der levenden. Deze betekenis symboliseert nogmaals het geloof in herleving van de doden. Dit is ook de reden waarom er nooit gecremeerd wordt. De begrafenis zelf vindt altijd plaats binnen 36 uur na het overlijden. Het lampje (Nèr-Tamied, gestadig licht) wordt van het hoofdeind van de kist weggenomen en blijft in het huis achter om vervolgens twaalf maanden te blijven branden. Op de begraafplaats (in het metaheirhuis) wordt de overledene herdacht tijdens een rouwrede. In deze Hesped (rouwrede) worden de verdiensten van de overledene gememoreerd, waarna hij of zij onder het uitspreken van gebeden naar het wordt graf gebracht. Op sommige dagen (bepaalde rouw en treurdagen) mag de Hesped niet uitgesproken worden. Dit gebeurt dan tijdens de onthulling van de steen. Wanneer nu de leden van de Chevra (Heilige Broederschap) de kist laten zakken worden de woorden van Daniël herhaald: "Ga heen naar uw bestemming. Rust wel en herrijs voor uw bestemming aan het einde der dagen" (Daniël 12 vers 13).
De aanwezige mannen uit de familie werpen om en om drie scheppen aarde op de kist, daarna de vrienden, tot het graf gevuld is. Hierna wordt kaddisj gezegd, (de heiliging Gods), wat wordt beantwoord met "Amen". Hiermee is de begrafenis beëinigd. Bij het verlaten van de begraafplaats worden de handen gewassen als teken van reiniging, als teken van scheiding tussen dood en leven.


Joodse grafsteen De Matseva (grafsteen)

Het plaatsen van de Matseva is een oeroud joods gebruik. Zo plaatste Jacob een gedenkteken op het graf van Rachel nadat zij gestorven was te Beth-Léchem op weg naar Efrath. Het plaatsen kan verschillende doelen dienen o.a.: graven als zodanig herkenbaar maken en de herinnering aan de overledenen levend houden. Meestal vindt de plechtige plaatsing of onthulling plaats voor het einde van het rouwjaar of op de eerste jaartijddag. Dit in tegenstelling tot algemene begraafplaatsen waar geen vaste regels gelden voor de termijn van het plaatsen.

Op een asjkenazische* begraafplaats vindt men voornamelijk staande grafstenen. Deze hebben of alleen een Hebreeuwse tekst of zowel Hebreeuws als de landstaal.
Liggende joodse grafsteen Sefardische** joden hebben een voorkeur voor liggende stenen. De grafteksten waren vroeger vaak in het Portugees, nu is Hebreeuws of de landstaal gebruikelijker

Bij bezoek aan een graf wordt er op de grafsteen van de overledene een steentje achtergelaten. Dit als teken dat men het graf bezocht heeft.

Veel voorkomende symbolen op joodse grafmonumenten:

Davidsster
De davidster
(in het Hebreeuws: mageen dawid) is een hexagram, een combinatie van twee gelijkzijdige driehoeken. De driehoek met de naar boven gerichte punt zou het mannelijke symboliseren, de driehoek met de punt naar beneden het vrouwelijke. Volgens de overleveringen stamt de zespuntige ster uit de tijd van Salomon en David en zou eens de tempel in Jeruzalem hebben gesierd. Het werd in de oudheid en in de Middeleeuwen al in de joodse kunst toegepast. In de Arabische mystiek was het het zegel van de koning Salomon.

Leviet
De waterschenkende kan en schaal van de Leviet
Het symbool van de Leviet, een tempeldienaar, die de kan en schaal hanteert bij de rituele handwassing van een Cohen, voorafgaand aan de Kohaniem-zegenspreuk. 
 
Handen van een Cohen
De twee handen van een Cohen

Dit is het symbool van een priester. De handen worden zo gehouden bij het uitspreken van de priesterzegen in een Synagoge. 

T.N.Ts.B.H. Deze tekst is soms te vinden op een grafsteen van een Joodse begraafplaats. Het is de afkorting van de heilwens Tehie Nisjmata/Nisjmato (ook wel : Nafsja/Nafsjo) Tserora Bitsror Hachajiem. In het Nederlands vertaald betekent dit: Moge zijn ziel gebonden zijn in de bundel der levenden, een verwijzing naar de woorden die Abigail sprak tot David in 1 Samuel 25-29 : 'Wanneer een mens opstaan zal om u te vervolgen, en om uw ziel te zoeken, zo zal de ziel mijns heren ingebonden zijn in het bundeltje der levenden bij den HEERE, uw God'.

 

* Asjkenazische joden worden ook wel Asjkenaziem of Hoogduitse joden genoemd. Deze joden waren afkomstig uit Midden- en Oost-Europa en hebben zich vanaf het begin van de zeventiende eeuw in de Nederlanden gevestigd. De term Hoogduits verwijst naar de taal die in hun oorspronkelijke woongebied gesproken werd. Dat was één van de componenten van het Jiddisj, de spreektaal van de asjkenazische joden bij hun komst in Nederland.

** Sefardische joden (ook: Sefardiem of Portugese joden) zijn afkomstig uit Spanje en Portugal (het Iberische schiereiland). In Israël worden met deze term ook de joden afkomstig uit Noord-Afrika en het Midden- Oosten aangeduid.

Bronnen:
Joodse gebruiken bij sterfbed en begraven: Commisssie kerk en Israël


Terug naar inhoudsopgave Religie

Terug naar inhoudsopgave Uitvaart encyclopedie

 

Uitvaartrituelen en -gebruiken in de Grieks-orthodoxe kerk
Onderstaande informatie is globaal. Lokale gebruiken, maar ook binnen stromingen, richtingen in de religie kunnen bepaalde gebruiken afwijken van het hier beschrevene.

Achtergrond
De Grieks-orthodoxe religie wordt in Griekenland door ruim 90% van de Grieken beleden. Officieel is er een scheiding van staat en kerk, maar praktisch gezien lopen een aantal zaken in elkaar over. Pas in de begin jaren tachtig werd het bijvoorbeeld voor Grieken mogelijk ook te trouwen zonder een kerkdienst. Voor begraven geldt eigenlijk hetzelfde, alleen in de grote steden kan men een protestantse of een joodse begraafplaats vinden. Er zijn nog geen crematoria in Griekenland, maar de Grieks-orthodoxe kerk verbiedt cremeren niet, ondanks dat begraven nog steeds de sterke de voorkeur heeft. Inmiddels  is er in het Griekse parlement een wet aangenomen, die het bouwen van het eerste crematorium in Griekenland mogelijk maakt.
Uitvaartcentra zoals wij die kennen in Nederland komen in Griekenland eigenlijk niet voor, men baart meestal thuis op.

lijkauto met zwarte kap Uitvaartverzorger
De rol van uitvaartverzorger in Griekenland is zéér beperkt. Zijn taak bestaat uit het vervoer en eventueel als leverancier van de kist. Vrijwel alles rondom de uitvaart wordt geregeld door de familie/naasten en met behulp van een Grieks-orthodoxe priester. 


Handelingen voor/bij de uitvaart
Een Grieks-orthodoxe uitvaart wijkt nogal af van die van een Nederlandse. Allereerst wordt de overledene doorgaans binnen 24 uur begraven. Dit heeft nogal wat consequenties voor de regeling van de uitvaart.

rouwkaart aan boom 1. Familie en kennissen moeten snel op de hoogte gesteld worden. Voor buren, wijk-/dorpsgenoten wordt een 'rouwkaart' gedrukt, welke aan bomen en lantaarnpalen in de buurt/dorp worden vastgemaakt.
2. De overledene wordt vrijwel altijd thuis opgebaard, zelfs in een grote stad als Athene (4,5 miljoen inwoners). De overledene wordt gewassen en klaargemaakt voor de begrafenis door de naaste familieleden.
3. Tot de begrafenis is er mogelijkheid tot rouwbezoek, de overledene wordt meestal thuis opgebaard. Men kleedt de overleden vaak in een lijkwade. Bij overleden vrouwen wordt vaak een haarlokje afgeknipt als aandenken.
4. Soms wordt er ook gebruik gemaakt van klaagvrouwen. 


De uitvaart
Vóór de kerkdienst wordt de kist (meestal zonder deksel) met de overledene op enige afstand van het altaar geplaatst met het gezicht naar het altaar toe. Na afloop van de dienst -ongeveer een uur- gaan de familieleden, vrienden en kennissen naar de kist om afscheid te nemen van de overledene. Daarna vertrekt men naar de begraafplaats. De kist indien nodig in een lijkauto en de rest volgt of lopend of per eigen auto. Volgauto's zoals in Nederland komen eigenlijk niet voor.

stokken zonder kransen bij bloemist Rouwkransdragers
De rouwstoet wordt meestal voorafgegaan door rouwkransendragers. Deze kransen worden vastgemaakt aan drie lange stokken. Aan de stokken wordt een ronde poreuze (kunststoffen/purschuimachtige) slang op een bamboeronding vastgemaakt en voorzien van rouwlinten met  teksten die ook in Nederland gebruikelijk zijn. 

stokken met rouwkransen

Het gebruik van bloemstukken, -tuiltjes etc. is zeer ongebruikelijk op een begrafenis. Na de ter aarde bestelling brengt de familie/naasten wel plengoffers boven het graf (aarde, wijn e.d.). De rouwkransen blijven op hun driepoot bij het graf staan tot de bloemen zijn verwelkt.

 


Na de uitvaart
Op de derde dag na de uitvaart komt de familie weer bijeen bij het graf en wordt er witte dodentaart, gemaakt van noten en granen gekookt met suiker, gegeten.
rouwtaart voor kind.rouwtaart voor paar
Op de negende dag gebeurt dit weer, maar dan eventueel ook met kennissen en vrienden. Na 40 dagen en na 12 maanden wordt er een speciale kerkdienst gehouden.


liggende oude vrouw van marmer gemaakt Het graf
Het graf (99,9%) is van wit marmer en verhoogd als een soort tombe en meestal voorzien van een kruis. Verder zijn veel graven voorzien van geëmailleerde portretten. Vaak staat op de grafmonumenten alleen de overlijdensdatum. Mede door het klimaat in Griekenland zien de graven er goed verzorgd uit, weinig verweerd en geen groene aanslag. Alleen bij heel oude graven ziet men soms mossen groeien op grafmonumenten.


Ruiming van het graf

Na minimaal drie jaar kan het graf geruimd worden. De kist wordt dan 'opgegraven' en de overblijfselen worden dan schoongemaakt en bijgezet in een kleine kist. Dit werk wordt meestal door de familie zelf gedaan. Men noemt dit dan ook wel het definitieve afscheid, immers wie vader, moeder nog in zijn herinnering als levend beeld heeft wordt bij deze 'schoonmaak' geconfronteerd met de vergankelijkheid.


Iconostase bij wegrestaurant (voorzijde)
Iconostasis
Langs wegen en met name op gevaarlijke punten ziet men in Griekenland vaak iconostasis. Dit zijn kleine herdenkingsmonumenten, in de vorm van een kerkje, kapelletje of kruis. In deze herdenkingsmonumenten vindt men soms een foto van de overledene, maar vrijwel altijd kaarten of foto's met afbeeldingen van een icoon of een of meerdere iconen (kopieën van echte). Tevens staat er altijd een oliepitje, fles(sen) met olie en een pakje lucifers. Voor wie daar behoefte aan heeft kan het oliepitje aansteken en daar een gebed doen.
iconostase op het eiland Egina (detail)

Met dank aan Georgina Heilig

* Toelichting Orthodox:
Rond het begrip 'Orthodoxe kerken' is vaak sprake van misverstanden. Vooral omdat daarbij aan het rechtzinnig deel van het protestantisme wordt gedacht. Deze kerken, ook wel aangeduid als de Oosters-orthodoxe kerken, vormden samen met de Rooms-katholieke kerk eeuwenlang de twee grote hoofdstromen in het christendom.
Het westelijk en oostelijk deel van het christendom vielen uiteen tijdens het Grote Schisma van 1054. De orthodoxe kerken zien zichzelf als de ware voortzetting van de katholieke (letterlijk: algemene) kerk. 'Orthodox' betekent dan ook zoveel als 'juiste leer' Oosters-orthodoxen kennen geen paus. Ze zien de patriarch van Constantinopel (Istanbul) als de 'primus inter pares', de eerste onder zijn gelijken. Hoewel er algehele overeenstemming is over de geloofsleer, bestaat de orthodoxe gemeenschap intussen uit veel aparte, vaak nationale kerken.


Terug naar inhoudsopgave Religie

Terug naar inhoudsopgave Uitvaart encyclopedie